Ποια πολιτική οικολογία μπορεί να είναι χρήσιμη σήμερα;

Ο προοδευτικός και λαϊκός κόσμος αντιμετωπίζουμε σήμερα τη μετεξέλιξη του νεοφιλελευθερισμού σε νεοφασισμό. Δεν αναφέρομαι τόσο στον νεοφασισμό «των φτωχών» (ρατσισμός, εθνικισμός, λαϊκισμός κλπ.). Με απασχολεί περισσότερο εκείνος «των πλούσιων» (νεοαντιδραστικότητα, «σκοτεινός διαφωτισμός» κλπ).

Σε αυτό το ρεύμα, η κλιματική κατάρρευση προεξοφλείται. Θεωρείται μάλιστα καλοδεχούμενος «επιταχυντής» της πορείας προς την κυριαρχία των -βιολογικά ανώτερων- πλούσιων. Η ελευθερία και η ισότητα, η πολιτική υπόσταση των κρατών, τα Συντάγματα, η ισονομία κλπ. θεωρούνται ζοφερές στρεβλώσεις στη «γενετική» τελολογία προς τον «φυσικό» διαχωρισμό των επικυρίαρχων από τα «ζωντανά λείψανα» – όλους εμάς που δεν ανήκουμε στον κόσμο τους.

Ο φασισμός χρειάζεται αντιφασισμό. Αλλά ο προοδευτικός κόσμος είναι σήμερα διχασμένος, ανάμεσα στην «αποτελεσματικότητα» και στην «ουσία». «Αποτελεσματικότητα» είναι ο συμβιβασμός με τη νεοφιλελεύθερη ηγεμονία, να «αφεθείς στον άνεμο», να στρογγυλέψεις τις προοδευτικές πολιτικές για να νικήσεις εκλογικά -που είναι εντέλει η μόνη πολιτική συνθήκη που αξίζει τον κόπο. «Ουσία» είναι να προετοιμάσεις τις πολιτικές και τις συνειδήσεις για μία ιστορική πολιτική τομή, που θα εμπεδώσει μία νέα προοδευτική ηγεμονία, όπως ακριβώς το έκαναν από το πολιτικό περιθώριο οι νεοφιλελεύθεροι κύκλοι τις πρώτες τρεις μεταπολεμικές δεκαετίες.

Αμφότερες οι επιλογές είναι νόμιμες και πολύτιμες. Η πολιτική οικολογία πάντως είναι λογικό να κλίνει προς την «ουσία». Πώς να συμβιβαστούμε με τις εξορύξεις και τους εξοπλισμούς ή με την αντιμετώπιση των μειονοτήτων και των προσφύγων και μεταναστών σαν «πρόβλημα», όπως δυστυχώς επιτάσσει οποιαδήποτε «ρεαλιστική» προσαρμογή στη νεοφιλελεύθερη ηγεμονία, ιδίως στην Ελλάδα;

Οι οικολόγοι καλούμαστε τέλος να αποδεχτούμε πως η πόζα «ούτε δεξιά, ούτε αριστερά» στην πράξη σημαίνει «ούτε αριστερά, ούτε αριστερά». Το ζητούμενο είναι μία καινούργια, απαιτητική ατζέντα, που θα αποκαθιστά τη δυνατότητα της λαϊκής πλειοψηφίας να ζούμε με ειρήνη, ευημερία και ελευθερία. Το «πρασίνισμα» της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής αριστεράς, αλλά και η διαφαινόμενη κοινωνική αφύπνιση των πράσινων είναι καλά νέα για αυτό το εγχείρημα. Χρειαζόμαστε τη σύγκλιση με την αριστερά. Οι οικολόγοι εκφράζουμε δυστυχώς ανθρώπους με υψηλό μορφωτικό και οικονομικό κεφάλαιο. Το κίνημά μας είναι εγκλωβισμένο στις μεγαλουπόλεις. Αναπτυσσόμαστε στις «παχιές αγελάδες» και παρακμάζουμε όταν «σφίγγει το ζωνάρι». Εμείς φοβόμαστε το τέλος του κόσμου, οι άλλοι τρέμουν το τέλος του μήνα. Αυτό το χάσμα θα κλείσει μόνο αν συμπλεύσουμε με την αριστερά.

Ας θυμηθούμε το ξεχασμένο λεξιλόγιο των μεγάλων προοδευτικών κινημάτων: «αυτοδιαχείριση», «κρατικοποίηση» και «εθνικοποίηση», «αφοπλισμός», «διεθνισμός» και «ειρηνική συνύπαρξη», «δημοκρατικός σχεδιασμός», «Ευρώπη των εργαζόμενων» και «εθνική ανεξαρτησία». Θα χρειαστεί ασφαλώς να μεταφράσουμε αυτή τη γλώσσα στις νέες συνθήκες -κάτι που θα το κάνουμε με τους αριστερούς φίλους μας.

*Ο Νίκος Ράπτης είναι στέλεχος της πολιτικής οικολογίας και περιφερειακός σύμβουλος Θεσσαλίας. Το βιβλίο του «Από τον σοσιαλισμό στη Βιωσιμότητα» (2026) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ασίνη.